loader

انبارداری و اصول آن - قسمت اول

پنج شنبه,25/بهمن/1397 - 10:07:01 - 2407
اگرچه مفهوم انبار برای خیلی از افراد، مفهومی بدیهی به نظر می رسد اما مفهوم این واژه در سازمانها تا حدودی متفاوت از برداشت عامیانه آن است.

انبار و انبارداری(warehouse / warehousing)

در برداشت عامیانه، انبار فضایی است که کالا، اجناس و سایر موجودی ها در آن نگهداری می شوند، اما آنچه از تعریف انبار، در سازمانها مدنظر قرار می گیرد عبارت است از محل و فضایی که در آن یک یا چند قلم کالا براساس یک سیستم منظم و طبقه بندی شده نگهداری می گردند.
براین اساس انبارداری عبارت است از کلیه عملیات و فعالیت های مربوط به تهیه و دریافت موجودی مورد نیاز، نگهداری صحیح و اعمال کنترلهای موثر بر اقلام مذکور و تحویل آنها به مصرف کننده، طبق یک سیستم منظم و با رعابت مقرارت و دستورالعمل های حاکم بر سازمان به نحوی که موجبات سهولت در ورود و خروج کالا با حداقل هزینه را فراهم می آورند. به بیان دیگر انبارداری شامل اجرای یک سری روشهای سیستماتیک و اعمال کنترلهای موثر از لحظه دریافت کالا تا زمان تحویل آن به مصرف کننده و خروج از انبار می گردد.

دسته بندی کالا در انبار

انواع انبارها از نظر فرم ساختمانی و مهندسی

انبار پوشیده

این نوع انبارها از چهار طرف دیوارکشی شده و محصور است و دارای سقفی متناسب با زیرسازی ساختمان می باشد. برای این نوع انبارها درب های ورودی و خروجی در نظر گرفته شده که تمام نقل و انتقالات از همین درب ها مقدور می باشند و برای نگهداری کالاهایی های که به علت مواد خاصی که در آنها وجود دارد باید در فضای بسته قرار گیرند بکار گرفته می شوند مانند سیلوها، انبار لوازم اداری و...

انبار سرپوشیده یا هانگارد

این گونه انبارها فاقد حصار و حفاظ جانبی بوده و فقط دارای سقفی متناسب با وضعیت انبار بوده که بر روی پایه هایی نصب شده است. این نوع انبار کالا را از باران و تابش مستقیم آفتاب حفظ می نماید، مانند انبار قطعات و برخی ماشین آلات، انبار علوفه و...

انبار باز یا محوطه

این انبار فاقد هرگونه حفاظ و یا سقف بوده و بصورت محوطه و محدوده باز می باشد. در این نوع انبارها اجناسی که در مقابل بارش و نور آفتاب خاصیت خود را از دست نمی دهد، نگهداری می شوند. مانند انبار سنگ، موزائیک و برخی ماشین آلات، انبار ضایعات

بیشتر بدانید: مزیت ها و ویژگی های مربوط به پالت و جک بشکه گیر چیست؟

انواع انبار از نظر نوع کالا

این گونه انبارها برحسب نوع کالا و مشخصات موجودی هایی که در آن نگهداری میشود به چندین نوع تقسیم می شوند از جمله انبار مواد اولیه، انبار کالای نیمه ساخته، انبار کالای ساخته شده و محصول نهایی، انبار لوازم یدکی، انبار ضایعات و انبارهای خاص مانند انبار مواد شیمیایی و...

انواع انبار براساس ویژگی کالایی که در آن نگهداری می شود

انبار کالای فاسد شدنی

این نوع انبارها به منظور نگهداری مواد و کالاهای خاص و مطابق با مشخصات و شرایط ضرروی جهت نگهداری آنها ساخته می شوند. مانند انبار مواد غذایی که این انبارها باید دارای سیستم های سرمایشی و گرمایشی برای کنترل درجه حرارت و دمای مورد نیاز سیستم تهویه و... باشد مثل سردخانه ها.

انبار مواد آتش زا و قابل احتراق

این انبار برای نگهداری کالاهایی بکار می رود که دارای قابلیت انفجار و یا اشتعال می باشد و لذا باید مقررات حفاظتی ویژه ای در مورد آنها رعایت کرد و حتی الامکان از نگهداری، منابع حرارتی در این نوع انبارها اجتناب کرد و کالا را در درجه حرارت معین مواظبت نمود مانند بشکه های نفت و بنزین و کپسول های گاز و...

انبار مواد فله

این انبار برای نگهداری موادی که بدون بسته بندی خاصی در یک جا نگهداری می شوند بکار می رود. به این انبارها سیلو نیز گفته می شود. مانند سیلوی گندم، سیمان.

انبار مواد شیمیایی

این انبارها مخصوص نگهداری کالایی هستند که از ترکیبات شیمیایی بدست آمده اند و ممکن است تماس با آنها به انسان و یا سایر کالاها آسیب برساند. برخی از این نوع مواد در خارج از درجه حرارت ویژه ای دچار تغییر و یا اشتعال می شوند، لذا باید شرایط ایمنی خاصی برای آنها در نظر گرفت مانند انبار کود شیمیایی، انواع اسید، تینر و الکل ها.
دربرخی از سازمانهای دیگر مسئولیت انبار و کنترل و نظارت برا نبار و کارکنان آن بر عهده مدیر انبار است و مدیر انبار نیز مستقیماً زیر نظر مدیر موسسه فعالیت می کند.

موجودی کالا

موجودی کالا حجم زیادی از دارایی های موسسات محتلف و علی الخصوص موسسات تولیدی و تجاری را تشکیل داده، فعالیتهای مرتبط با موجودی های بخش وسیعی از هزینه های عملیاتی و تولیدی را به خود اختصاص می دهند. تعاریف متعددی از موجودی کالا ارائه شده ولی کامل ترین این تعاریف عبارت است از اقلامی از دارایی های مشهود و متعلق به یک موسسه که

  1. برای فروش در جریان عادی فعالیتهای تجاری موسسه نگهداری می شوند
  2. به منظور ساخت و فروش محصول در فرایند تولید قرار داشته باشند
  3. در تولید کالا و خدمات قابل ارائه و فروش به مصرف برسند.

از تعریف فوق چنین استنباط می شود که اولاً موجودی کالا یک قلم از دارایی های سازمان است، ثانیاً موجودی کالا دارایی های غیر مشهود مانند سرقفلی، حق تألیف و...را شامل نمی گردد.
ثالثاً موجودی کالا شامل کالای ساخته شده، نیمه ساخته، مواد خام و یا قطعاتی که بطور مستقیم و یا غیر مستقیم در جریان تولید محصول مورد استفاده قرار می گیرند نیز می گردد و بالاخره اینکه موجودی های مصرفی بوده و دائماً در گردش و جریان می باشند. وجه تمایز بین موجودی کالا و دارایی های ثابت نیز در همین مصرفی بودن موجودی هاست.

تقسیم بندی موجودی انبار

الف) تقسیم بندی موجودی ها براساس سرعت مصرف

  1. اقلام کم مصرف (کندمصرف)
  2. اقلام کثیرالمصرف (پرمصرف)

ب ) تقسیم بندی موجودی ها براساس اهمیت

اجزاء سیستم انبار

همانگونه که گفته شد هر سیستم دارای یک سری اجزاء می باشد که در ارتباط با همدیگر بوده و تشکیل دهنده یک مجموعه هدفمند می باشند. سیستم انبار نیز برای خود اجزایی دارد که برخی از این اجزاء عبارتند از:

نیروی انسانی در انبار

نیروی انسانی

نیروی انسانی انبار شامل کلیه افرادی می شود که در مراحل مختلف انبارداری سازمان (از درخواست خرید کالا تا مرحله تحویل آن به مصرف کننده) فعالیت دارند. این افراد عبارتند از مدیران انبارها، انباردار یا کارمندان انبار، خدمه انبار و... هر کدام از این افراد وظایف خاصی را انجام می دهند که در زیر به این وظایف اشاره می کنیم.

مدیران انبار:

مدیران انبار شامل کلیه افرادی می گردند که در مشاغل مرتبط با انبار وظیفه سیاست گذاری برای بخش انبارهای سازمان و برنامه ریزی برای موجودی کالا و نیز سازماندهی تشکیلات انبارها را برعهده دارند. مهمترین وظایف مدیران انبار به شرح ذیل می باشد:

  1. برنامه ریزی و تعیین روشهای انبارداری
  2. نظارت کلی بر انبارها و کنترل مدارک مربوطه
  3. ایجاد هماهنگی بین اجزاء مختلف سیستم انبارداری
  4. کنترل و برنامه ریزی منابع انسانی و مالی انبارها
  5. تهیه و تنظیم گزارش ها و مکاتبات اداری
  6. اتخاذ تصمیمات برنامه ریزی نشده مانند وارد کردن یا خارج کردن برخی کالاها درشرایط خاص (کالاهای امانی، انبار موقت و...)

انباردار

انبارداران

منظور از انبارداران کلیه کسانی هستند که وظایف اجرایی انبار را برعهده داشته و مسئولیت دریافت، نگهداری و حفظ وحراست از موجودی کالاهای انبار و نیز فراهم آوردن اسناد و مدارک و ثبت و ضبط و ارائه اطلاعات موردنیاز مدیران را برعهده دارند. وظایف اصلی انبارداران عبارت است از:

  1. تحویل گرفتن اجناس و کالاهای خریداری شده طبق اسناد و مدارک
  2. صدور فرم های مختلف به منظور کنترل ورود و خروج کالا از قبیل فرم درخواست خرید، قبض انبار و رسید انبار، برگشت از مصرف / توزیع برگ سفارش و حواله و...
  3. ثبت مشخصات کالای وارده و صادره در دفاتر و کارتهای انبار
  4. نگهداری، طبقه بندی و کدگذاری کالا در انبار
  5. تعیین زمان و مقدار سفارش
  6. حفظ و حراست از اجناس و کنترل آنها و نگهداری اسناد و مدارک مربوطه

مسئول انبارها در هر سازمان وظیفه برآورد، پیش بینی و تهیه و تأمین احتیاجات و نیازمندی های سازمان در تمام اوقات را برعهده دارد. همچنین طبقه بندی، شماره گذاری و تنظیم و ترتیب اجناس و حفظ و نگهداری آنها برطبق روشهای متداول از دیگر وظایف مسئول انبارها است.
هر اداره انبار در یک سازمان از مخزن های تخصصی برای رفع نیازهای خاص آن سازمان تشکیل می گردد. مانند مخزن قطعات لوازم یدکی، مخزن کالای مصرفی و... که هر مخزن از ترکیب چند انبار شکل می گیرد.
انبارهای ذخیره نیز انبارهایی هستند که احتیاجات کلی سازمان درآنجا گرد آمده و به مرور زمان به انبارهای جزء انتقال داده می شود.

اهداف و مزایای سیستم انبار

ایجاد یک سیستم صحیح انبارداری در سازمانها موجب سودآوری موسسه بوده و مزایایی را برای سازمان به دنبال دارد که در زیر به برخی از آنها اشاره می شود:

  1. دریافت و نگهداری درست کالاها
  2. جلوگیری از خریدهای تکراری و یا بیش از اندازه کالا
  3. تسریع در انجام امور سازمان و جلوگیری از وقفه در تولید
  4. خرید به اندازه و به موقع کالا و صرفه جویی در هزینه ها ی خرید و انبارداری
  5. شناسایی کالاهای موجودی در انبار به گونه ای آسانتر و دسترسی راحتتر به کالاها، بخصوص در موسسات با حجم موجودی های زیاد و متنوع
  6. در دسترس داشتن اطلاعات موردنیاز تصمیم گیرندگان در هر زمان که نیاز باشد.
  7. کاهش اتلاف و ضایعات کالاها
  8. کاهش سوء استفاده های احتمالی در انبارها
  9. کاهش رکود سرمایه ناشی از نگهداری بیش از حد کالاهای کم گردش در انبار

سیاست های انبارداری

در تنظیم سیاست ها و رویه های انبارداری باید به نکات زیر توجه نمود.

  • مکان انبارها باید به واحدهای مصرف کننده و دریافت کننده کالا نزدیک باشد.
  • تا حد امکان باید از تعداد انبارها کاست
  • در صورت تعدد انبارها، کنترل عملیات این انبارها باید توسط واحد مرکزی صورت پذیرد.
  • جریان نقل و انتقال کالا بین واحدها (ضمن رعایت مقررات و موازین مربوطه) باید به سهولت انجام پذیرد.
  • برای قیمت گذاری و حسابهای مصرف کالاها در انبار باید سیستم های ساده و روشنی در نظر گرفت.
  • باید اصول و روشهای ساده و جامعی برای کدگذاری و طبقه بندی و نگهداری کالا در انبار بکار گرفته شود.
  • مقامات صلاحیت دار برای دریافت کالا تعیین شده و در حد امکان از تعداد این افراد کم شود.

خلاصه

موجودی کالا یکی از اقلام مهم در سرمایه خیلی از سازمانها محسوب می شود، بطور کلی در برخی موارد تا 30 الی 40 درصد دارایی های برخی موسسات را بخود اختصاص می دهد که نگهداری از آنها امری مهم و حیاتی برای سازمانها محسوب می شود. براین اساس انبارداری را در کلیه عملیات مربوط به تهیه و دریافت موجودی مورد نیاز، نگهداری و کنترل آنها و تحویل به موقع این اقلام به واحدهای دریافت کننده با حداقل هزینه و رعایت مقررات و دستورالعمل های حاکم بر سازمان تعریف می نمائیم.
انواع مختلفی از انبارها مثل انبارهای فلزی، بتونی، لوله ای، هانگارد، باز، انبار مواد فله، مواد شیمیایی، انبار ضایعات، انبار ترانزیت و... وجود دارد که هر کدام برای نگهداری نوع خاصی از مواد و کالاها استفاده می شوند. تشکیلات داخلی و جایگاه انبارها در برخی سازمانها متفاوت از سازمانهای دیگر می باشد که این جایگاه به عواملی مثل اندازه، نوع فعالیت سازمان و... دارد. همچنین اقلام موجود در انبارها متنوع بوده و از مواد اولیه و نیمه ساخته گرفته تا کالاهای ساخته شده و اجناس اسقاطی را شامل می شود.
به منظور بهره برداری مناسب از انبارها، هرکدام از اجزاء سیستم انبار باید هماهنگ با سایر اجزاء وظایف تعریف شده خود را به نحو احسن انجام دهد.

منبع: دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

به منظور استفاده کاربردی از این مقاله می توانید با سیستم انبارداری انبار آنلاین آشنا شوید.

نقاط کنترلی در انبار چیست؟

اطلاعات بلاگ

آخرین بروزرسانی: چهارشنبه 22/اردیبهشت/1400
تعداد مطالب: 358
تعداد بازدید: 460,006
تاریخ شروع: پنج شنبه 16/آذر/1396
تعداد بازدید بر اساس هر IP است.

درباره این مطلب دیدگاهی بنویسید...